Rjochter: fertinking fan fraude is ûnfoldwaande om in hiele claim ôf te wizen (2017)

Yn desimber 2017 die de rjochtbank útspraak yn in saak wêryn’t in fersekere him fersette tsjin de yntegrale ôfwizing fan syn skeaclaim. De fersekerder hie de útkearing wegere op basis fan wat sy omskreau as “in rjochtfeardige fertinking fan fraude”. De fersekere stelde dêr foaroer dat in fertinking gjin bewiis is, dat syn skea-opjefte folslein ûnderbouwe wie, en dat de wiere reden foar ôfwizing wierskynlik lei yn de hichte fan it claim-bedrach. De rjochter keas partij foar de fersekere — net op de feiten, mar op it beginsel.

De eftergrûn

Fersekerders yn Nederlân hantearje sûnt inkelde jierren in struktureare systeem foar fraudebehearsking. Underdiel dêrfan is de mooglikheid om by gereddel twivel in claim net of beheind út te kearen, de polis te beëinigjen, en de gegevens fan de fersekere troch te jaan oan lanlike registraasjes lykas it Sintraal Ynformaasje Systeem (CIS) en it Incidentenwaarschuwingssysteem Financiële Instellingen (EVR). De gefolgen foar de fersekere binne yngripend: feitlik ûnfersekerber wurde yn de fersekeringsmerk foar jierren.

It is — sjoen dy swiere konsekwinsjes — gjin ferrassing dat rjochters yn fraudegeskillen hieltyd nadrukkeliker lette op de kwaliteit fan it bewiis dat in fersekerder oanfiert. In “fertinking” mei de start fan in ûndersyk rjochtfeardigje; it mei net de basis wêze foar in sanksje mei libbenslange útwurking.

Wat spile yn dizze saak

De fersekere hie in skea melden dy’t nei syn sizzen op de gebrûklike wize ferrûn wie. De fersekerder begûn in taedrachtsûndersyk en kaam ta in oantal observaasjes dy’t yn it ûndersyksrapport as “ûnferklearber” of “ôfwikend” klassifisearre waarden. Gjin fan dy observaasjes befette op himsels bewiis fan opset of bedroch; tegearre foarmen sy neffens de fersekerder wol in patroan dat fraude wierskynliker makke as in tafallige rige omstannichheden.

Op basis dêrfan luts de fersekerder trije konklúzjes: de claim waard yntegraal ôfwiisd, de polis waard beëinige, en de fersekere waard registrearre. De fersekere stapte nei de rjochter.

Wat oardielde de rjochter

De rjochter lei de redenearring lâns in oantal fêste linen dy’t yn de Nederlânske rjochtspraak oer fraude yn fersekeringssaken stadichoan stevich yngeboarne binne.

De bewiislêst leit by de fersekerder. Wa’t him op fraude beropt om in claim ôf te wizen, draacht de bewiislêst. Dat folget út de algemiene regel fan bewiislêstferdieling — wa’t wat stelt, bewiist — en út it feit dat fraude in útsûndering is op de haadregel dat in dekte skea útkeard wurdt.

De mjittestôk is “nei ridlike mjittestôken oannimlik”. De Hege Rie hat yn eardere útspraken it kritearium oanlein dat de feiten sa oannimlik wêze moatte dat opset ta misliedzjen ridlikerwize út it bewiis folget. In fertinking, hoe earnstich ek, is op dat nivo ûnfoldwaande. It giet om in hegere bewiisdrompel as “it soe kinne”.

Unferklearre feiten binne gjin bewiis. It feit dat in fersekere guon saken net of net folslein taljochtsje kin — bygelyks wêrom bepaalde bonnen ûntbrekke — foarmet op himsels gjin bewiis fan bedroch. Minsken ferlieze dokuminten; herinneringen ferdwine; gewoane skea lit lang net altyd in oardlik papieren spoar efter. In fersekerder dy’t dat tsjin de fersekere brûkt, draait de bewiislêst feitlik om.

In yntegrale ôfwizing is in swiere maatregel. Sels as der twivel bestean soe oer ien ûnderdiel fan de claim, rjochtfeardiget dat net sûnder mear dat de hiele claim ôfwiisd wurdt. In fersekerder dy’t meint dat ien post net kloppet, moat dat spesifyk motivearje en kin dêrop in rjochte korreksje tapasse — net it hiele dossier ticht slaan.

De rjochter feroardiele de fersekerder ta útkearing fan de skea, opheffing fan de polisbeëiniging en fuortheljen fan de gegevens út de registraasjes.

It bredere ramt: goede trou en ridlikens

De útspraak past yn in bredere line wêryn’t de sivile rjochter de ferhâlding tusken fersekerder en fersekere toetst oan de noarm fan ridlikens en billikheid (artikel 6:248 BW). In fersekeringskontrakt is per definysje in ûngelike kontraktferhâlding: de fersekerder beskikt oer juridyske kapasiteit, fraudeûndersikers en standertproseduerres; de fersekere stiet dêr — op it momint dat hy harren it measte nedich hat — faak allinnich foaroer. De ridlikens easket dat dy ûngelikens net oanwende wurdt om de swakste partij te belêstigjen mei in bewiisposysje dy’t hy net drage kin.

It beginsel wurket yn twa rjochtingen. In fersekere dy’t werklik fraudearret, kin op fraudegrûnen sanksjonearre wurde — dat bliuwt bestean. Mar in fersekere dy’t ûngelokkich toetst wurdt, op basis fan ûnferklearre omstannichheden, en dêrtroch straft wurdt as soe hy fraudearre hawwe, krijt beskerming.

Wat betsjut dit foar fersekerden

Trije praktyske lessen folgje út dizze útspraak.

Wa’t in ôfwizing krijt op basis fan “fraudefertinking”, docht der goed oan earst op te freegjen wat it konkrete bewiis is. In fertinking sûnder ûnderlizzend bewiismateriaal is proseduereel in swakke posysje foar de fersekerder. Wa’t sûnder ûnderbouwing registrearre wurdt yn CIS of EVR, kin dy registraasje fia Kifid of de rjochter toetse litte. Fuortheljen is mooglik en bart geregeld. En wa’t him twongen fielt om in ôfwizing sûnder ûndersyk te akseptearjen, omdat “it dochs gjin sin hat”: dizze útspraak en de bredere jurisprudinsje litte sjen dat tsjinstân wol deeglik sin hawwe kin.

Ta beslút

Fraude bestride is in legitime belang fan fersekerders; de maatskippij hat dêr belang by, en earlike fersekerden hawwe dêr úteinlik belang by. Mar it ynstrumint wêrmei’t dat bart — de mooglikheid in hiele claim ôf te wizen — is sa swier dat it juridysk dringend bewiis fereasket. De útspraak fan 2017 is in herinnering oan dat lykwicht: net alles wat in fersekerder fertocht foarkomt, mei in rjochter ek fertocht fine.